Praktische vakkennis over Diagnose Behandeling Combinaties voor ziekenhuisspecialisten — met elke regel herleidbaar naar het artikel in de Regeling medisch-specialistische zorg en het Registratieaddendum waar hij vandaan komt.
Nederlandse ziekenhuizen draaien op een nettomarge van gemiddeld 1,3%. Bij zo'n dunne marge hoeft een registratieprobleem niet groot te zijn om het jaarresultaat te raken — daar zit de gevoeligheid, niet in spectaculaire percentages.
Niet-geregistreerde zorgactiviteiten drukken de DBC in een lichtere productgroep. Een licht ambulant DBC-zorgproduct heeft een gemiddelde verkoopprijs van circa €200; een middel ambulant product al snel €400–600 (bron: opendisdata.nza.nl). Bij 5.000 trajecten/jaar met 5% onjuiste classificatie: 250 × €250 verschil = €62.500/jaar per specialisme.
Een subtraject sluit automatisch, maar sluiten is niet declareren. Ontbreekt de typerende diagnose of blokkeert een validatiefout, dan leidt de grouper geen zorgproduct af en blijft de declaratie staan. Dit is geen omzetderving — de declaratie volgt alsnog — maar het zet wel de onderhandenwerkpositie op. Bij 1% van 150.000 trajecten à €1.500 staat er €2,25M extra in OHW; blijft dat gemiddeld zes maanden staan, dan kost dat bij 5% financieringsrente circa €56.000 per jaar aan gemiste rente of rentelast.
Systematische registratiefouten kunnen aanleiding geven tot een controle door de zorgverzekeraar en tot terugvordering van onterecht gedeclareerde bedragen. Een bekend ijkpunt is het landelijke zelfonderzoek over 2012–2013, waarbij sectorbreed circa €277 miljoen aan onjuist gedeclareerde omzet werd vastgesteld. Bedragen per instelling zijn niet openbaar en lopen sterk uiteen.
Bronnen: BDO Benchmark Ziekenhuizen/UMC's 2025 (nettomarges 1,3% algemeen en 2,3% UMC); NZa Kerncijfers MSZ 2024 (sectoromzet €30,6 mrd); opendisdata.nza.nl en UMCG passantenprijslijst 2024 (DBC-producttarieven); landelijk zelfonderzoek MSZ 2012–2013 (€277 mln). De rekenvoorbeelden hierboven zijn illustratief en gebaseerd op expliciet benoemde aannames; het zijn geen meetresultaten en geen uitspraak over een specifieke instelling.
Een DBC (Diagnose Behandeling Combinatie) is het Nederlandse systeem voor het registreren en declareren van medisch-specialistische zorg.
Het DBC-systeem vormt de financieringsgrondslag van medisch-specialistische zorg in Nederland. Elke patiëntencontact wordt gekoppeld aan een specifieke DBC-productcode, die bepalend is voor de vergoeding vanuit de zorgverzekeraar.
Een correcte en volledige registratie is essentieel: het voorkomt omzetderving, vermindert het risico op terugvorderingen en draagt bij aan transparante rapportage over geleverde zorg.
DBC wordt geopend bij eerste contact. Zorgvraag en typering worden vastgelegd.
Alle verrichtingen, consulten en behandelingen worden doorlopend geregistreerd.
Het EPD sluit het subtraject geautomatiseerd volgens de afsluitregels — klinisch 42 dagen na ontslag, ambulant-conservatief 90 dagen na opening, altijd binnen 120 dagen.
Zorgproduct wordt gedeclareerd bij verzekeraar of patiënt.
Begrijp de fundamentele onderdelen die samen een DBC-productgroep vormen.
Gestandaardiseerde codes voor alle medische handelingen: van poliklinisch consult tot complexe operaties. Elke activiteit heeft een eigen code en gewicht.
De typerende diagnose uit de typeringslijst van uw specialisme bepaalt samen met de zorgactiviteiten het zorgproduct. ICD-10 registreert u daarnaast verplicht, maar die stuurt de afleiding niet aan.
Het eindresultaat van de DBC-registratie. Combinatie van diagnose en behandeling leidt tot een specifiek zorgproduct met bijbehorend tarief.
Classificatie van de zorgvraag bij opening. Onderscheid tussen eerste en vervolgtrajecten bepaalt mede de productgroep en het tarief.
Wanneer een patiënt voor meerdere aandoeningen tegelijk behandeld wordt, kunnen parallelle DBC-trajecten lopen. Kennis van de regels voorkomt fouten.
Automatische controles in het EPD voorkomen ongeldige combinaties. Begrip van de regels maakt proactieve, correcte registratie mogelijk.
Het DBC-systeem wordt gereguleerd door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en is vastgelegd in de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg).
De NZa stelt jaarlijks beleidsregels vast voor medisch-specialistische zorg. Deze bevatten de spelregels voor openen, registreren en sluiten van DBC's.
Verzekeraars en de NZa voeren materiële controles uit. Ziekenhuizen dienen een sluitende registratie bij te houden als onderbouwing.
DBC-gegevens bevatten gevoelige medische informatie. Verwerking moet voldoen aan de AVG en de Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens (WABVPZ).
Van het eerste patiëntencontact tot de vergoeding door de zorgverzekeraar — visueel in kaart gebracht.
19 concrete tips voor optimale DBC-registratie, georganiseerd per fase en specialisme.
Tips bekijken →Kennistoetsen over DBC-systematiek, van basisprincipes tot gevorderde regelgeving.
Kennistoets starten →